^ Powrót na górę

 

 

Dziedzictwo kulturowe

Rozmiar tekstu:

Dziedzictwo kulturowe powiatu jest wynikiem bogatej tradycji historycznej, sięgającej początków państwa polskiego oraz wielowiekowego materialnego dorobku kulturowego.
W województwie łódzkim obszar powiatu zaliczony został do tzw. „sieradzkiego regionu kulturowego".

Zabytki powiatu sieradzkiego to głównie obiekty architektury i budownictwa: zespoły sakralne, kaplice, pałace i dwory, historyczne układy przestrzenne (Sieradz, Warta, Błaszki, Złoczew, Burzenin), kamienice mieszczańskie, architektura przemysłowa (młyny, wiatraki), obiekty archeologiczne (grodziska, cmentarzyska) oraz wiele miejsc pamięci historycznej, związanych z walkami Polaków o niepodległość kraju z okresu powstania styczniowego oraz I i II wojny światowej. Ważnym elementem w krajobrazie kulturowym są cmentarze, odzwierciedlające historyczną wielowyznaniowość społeczności powiatu.

Na terenie powiatu znajdują się 154 zabytki wpisane do rejestru, w tym: 122 zabytki architektury (murowanej i drewnianej), 22 zabytkowe parki i aleje, 10 stanowisk archeologicznych. Najwięcej cennych zabytków zachowało się na terenie m. Sieradz, w gminie i mieście Warta, w gminie i mieście Złoczew, w gminie i mieście Błaszki oraz w gminach Sieradz, Wróblew, Burzenin, Goszczanów i Brzeźnio, najmniej w gminach Klonowa i Brąszewice.

Cennymi obiektami architektonicznymi są kościoły i zespoły klasztorne, m.in. zespół podominikański z XII-XVII w. w Sieradzu, kościół i klasztor bernardynów z XV–XVII w. w Warcie, kościół i klasztor pobernardyński z pocz. XVII w. w Złoczewie, gotyckie kościoły: Wszystkich Świętych z XIV w. w Sieradzu, św. Mikołaja z XIV w. w Warcie, św. Marii Magdaleny z XV w. w Kalinowej gm. Błaszki oraz inne renesansowe, barokowe i klasycystyczne murowane kościoły w Złoczewie, Chojnem, Wągłczewie, Goszczanowie, Brzeźniu, Charłupi Wielkiej, Błaszkach, Burzeninie, Unikowie i Chlewie. Inne kościoły z pocz. XX w, niekiedy z bardzo cennym wyposażeniem, to m.in. kościół p.w. NMP w Charłupi Małej (znane sanktuarium maryjne) oraz kościoły w Klonowej, Wojkowie, Tubądzinie, Brąszewicach, Godynicach i Stolcu. Na terenie powiatu zachowało się też wiele kościołów drewnianych, m.in. w Dąbrowie Wielkiej, Kliczkowie Małym, Rossoszycy, Kamiennej, Gruszczycach, Kłocku, Górze, Kamionaczu, Sieradzu Męce oraz kościół p.w. św. Ducha na cmentarzu katolickim w Sieradzu.

Architekturę świecką reprezentują interesujące zespoły rezydencjonalne, pałace i zespoły dworsko-parkowe, w większości klasycystyczne, m.in. w Małkowie (pałac i pawilon ogrodowy z pocz. XIX w.), Złoczewie (pałac i oficyny dworskie z XVII/XVIII w), Tubądzinie, Wrzącej, Chojnem, Kliczkowie Małym, Kliczkowie Wielkim, Barczewie, Dębołęce, Biskupicach (pałac i spichlerz), Dąbrowie Wielkiej, Dzierlinie, Witowie, Cielcach, Rożdżałach, Inczewie (pałac), Kościerzynie, Kobierzycku, Charłupi Wielkiej, Jasionnej, Kalinowej, Sędzimirowicach, Domaniewie, Kobylnikach, Pyszkowie, Męckiej Woli, Mikołajewicach, Stojanowie, Warcie, Ustkowie, Sieradzu („dwór modrzewiowy" w parku). W ruinie są dwory w Krąkowie i Sędzicach oraz oficyna dworska w Niechmirowie. Obecnie większość obiektów wykorzystywana jest do celów mieszkaniowych, a niektóre pełnią funkcję obiektów biurowych, placówek pomocy społecznej, szkolnych, hotelowych i muzealnych. Wiele obiektów dworskich nabytych przez nowych właścicieli jest poddawana zabiegom remontowym i konserwatorskim. W otoczeniu wielu obiektów pałacowych i dworskich znajdują się zabytkowe parki i aleje (Brończyn, Jasionna, Kalinowa, Kobylniki, Kociołki, Równa, Wrząca, Kliczków Mały, Starce, Kliczków Wielki, Niechmirów, Stojanów, Chojne, Dąbrowa Wielka, Podłężyce, Męcka Wola, Małków, Rożdżały, Tubądzin, Sędzice oraz aleja Inczew - Tubądzin).

Elementami zabytkowej architektury miejskiej są: ratusz z 1842 r. i jatki oraz kamienice w Warcie, łaźnia i budynek „Błaszkowianki' w Błaszkach, tzw. „kamienica pojagiellońska" i kamienice w Rynku i na ul. Kolegiackiej, Warszawskiej, Ogrodowej, Dominikańskiej w Sieradzu, dworzec PKP w Błaszkach-Maciszewicach, dawny zajazd w Sieradzu-Męce. Obiekty architektury przemysłowej są nieliczne (wiatraki w Sadokrzycach, Łubnej i Klonowej oraz młyn wodny w Kurpiach gm. Brąszewice). W miejscowości Tumidaj zachowała się drewniana zabytkowa karczma z XIX w.

Przeszłość historyczną dokumentują liczne stanowiska archeologiczne, które koncentrują się w dolinie rzeki Warta i jej dopływów. Są to: grodzisko (Wzgórze Zamkowe) i osada w Sieradzu, grodziska w Mnichowie, Witowie, Małkowie, Gzikowie, Okopach i Podłężycach oraz cmentarzyska w Łubnej i Górze.

Ziemia sieradzka należy do najbardziej charakterystycznych subregionów etnograficznych w województwie łódzkim. Wyróżnia się nie tylko odrębnością kulturową, ale i aktywnością w dokumentowaniu i kultywowaniu dziedzictwa przodków. Na wsi sieradzkiej podtrzymywane są tradycje noszenia stroju, dawnej obrzędowości oraz twórczości i rękodzieła ludowego.

W powiecie sieradzkim mieszka około 30 twórców ludowych, uprawiających różne dyscypliny rękodzieła artystycznego, a szczególnie rzeźbę, wycinankarstwo, haft i koronkarstwo. Dla nich organizowane są konkursy, m.in. finansowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Konkurs na sztukę i rękodzieło ludowe regionu sieradzkiego", organizowany w cyklu dwuletnim przez Muzeum Okręgowe w Sieradzu.


Kulturę ludową regionu kultywują również zespoły folklorystyczne. Wśród nich wyróżniają się: Zespół Obrzędowy z Chojnego, zespoły śpiewaczo-obrzędowe z Zapusty Wielkiej, Kliczkowa Małego, Jeziorska, kapele podwórkowe ze Złoczewa, Wróblewa, Brzeźnia oraz kapele ludowe z Sieradza, Mroczek Małych i Goszczanowa. Zespoły amatorskie brały udział w wielu festiwalach, przeglądach regionalnych i ogólnopolskich, zdobywając tam liczne nagrody i wyróżnienia. Niemal we wszystkich gminach powiatu działają orkiestry dęte i zespoły muzyczno-wokalne.

Dorobek kultury materialnej prezentowany jest na wystawach stałych w Muzeum Okręgowym w Sieradzu (Rynek i ul. Dominikańska 2) - „Sieradz w średniowieczu", „Sztuka sakralna", „Portret szlachecki i rzemiosło artystyczne do XIX wieku", „Kultura wsi sieradzkiej z początku XX wieku", „Regionaliści sieradzcy XIX-XX w.", „Życie ludzi w pradziejach", w Sieradzkim Parku Etnograficznym – „Zagroda Szczepana Muchy", „Wiejska zagroda z początku XX wieku", „Ekspozycja dawnych narzędzi rolniczych", w Muzeum Walewskich w Tubądzinie – „Dwór szlachecki z przełomu XIX i XX wieku".

Upowszechnianiu dawnej kultury materialnej służy również działalność Muzeum Miasta i Rzeki Warty w Warcie.